Reklam için 0532 496 75 66
Yazı Detayı
22 Şubat 2021 - Pazartesi 09:56 Bu yazı 561 kez okundu
 
1221 YILLIK "HARUNİYE" İSMİ "DÜZİÇİ" İSMİNE NASIL DÖNÜŞTÜRÜLDÜ? - 4
Talip Kazgı
tkazgi@gmail.com
 
 

1221 YILLIK "HARUNİYE" İSMİ "DÜZİÇİ" İSMİNE NASIL DÖNÜŞTÜRÜLDÜ? - 4

 

 Evet güzel insanlar,

 Makalemize kaldığımız yerden devam ediyoruz. Geçen yazılarımda ilk defa denk geldiğim "Düziçi" isminin zikredildiği kitaptan bahsedeceğim demiştim. Şimdi konuma o kitaptan bahsederek başlamak istiyorum.

"Türkiye’nin sağlık ve toplumsal coğrafyası: Cebel-i bereket (osmaniye) vilâyeti" isimli makalede bahsedilen " Cebel-i Bereket Vilâyetine Aid Coğrâfî, İktisâdî, İçtimâî, Tarihî, İdârî Mâlûmâtı İhtiva Eder Bir Takaddümedir." isimli kitabın (Kitap 30 sayfadır)" Avârız-ı Araziye (Arazi Engebeleri)" bölümünde, orijinal metinde (Osmanlıca) 4.sayfada "Düziçi (Haruniye Nahiyesi) ovaları" ibaresi geçmektedir. Ayrıca orijinal metinin 5.sayfasında "Haruniye Nahiyesi", 18. sayfasında ise "Bağçe kazasının Haruniye Nahiyesi" ibaresi mevcuttur. Kitap 1925 Adana "Sözler Matbaasında" bastırılmıştır.(1) O zamanki Cebel-i Bereket Vilâyeti Halk Fırkası  Şu’be-i Merkeziyesi tarafından basılan eser orijinal bir eser olup 1341/1925'de  bastırılmış bir kitaptır.

Bu eser ayrıca Osmaniye'mizin değerli tarih hocalarından sayın Murat POLAT Hocamız tarafından detaylıca incelenmiş olup "Nefes alamayan şehir OSMANİYE" isimli eserde ele alınmıştır.(Hasret Matbaası-2016) Bu konudan bizi haberdar ettiği için kendisine ayrıca teşekkür ediyorum.

Evet güzel insanlar, benim kaynaklardan ulaşabildiğim  "Düziçi" isminden bizzat bahseden ilk bilginin kaynağı bu kitaptır. Bundan daha önceki tarihlerde, herhangi bir metinde geçen "Düziçi" ismi olursa beni haberdar ederseniz sevinirim. Dediğim gibi ulaşabildiğimiz bu ilk kaynağın tarihi 1925'te basılan Osmanlıca bu eserdir.1925 öncesi herhangi bir yerde "DÜZİÇİ" ismi geçmiş midir bilemiyorum.

 

"Osmanlı Yer Adları" isimli bir çalışmada(2) "Haruniye" araması yaptığımız eserde (syf. 343) "Bkz. Düziçi" ibaresi karşımıza çıkıyor. Düziçi maddesine baktığımız zaman ise (syf. 244) "15.y.y Haruniye,1885 Düziçi" ifadesi karşımıza çıkıyor ve açıklamada ise şu bilgiler yer alıyor :

 

Nâhiye (1530-1563) Maraş › Zülkadriye eyâleti

Kazâ (1856-1865) Maraş › Adana eyâleti (salnâme)

Nâhiye (1918) Cebel-i Bereket › Adana vilâyeti (salnâme)

Nâhiye (1924-1933) Bahçe › Cebel-i Bereket vilâyeti (salnâme)

Nâhiye (1933-1985) Bahçe › Adana (Burada yanlış bilgi vardır. 1933-1983 olmalıdır.TK)

Kazâ (1985-1995) Adana (Burada yanlış bilgi vardır. 1983-1996 olmalıdır.TK)

Kazâ (1996) Osmaniye

 

Buraya baktığımız zaman belirtilen tarihlerde hangi isimle kaza olduğu veya nahiye olduğu hakkında açıklayıcı bir bilgi olmadığını görüyoruz.Örneğin 1530 yılında Zülkadriye Eyaletine bağlı iken hangi isimle nahiye olduğu ya da 1856 yılında hangi isimle kaza olduğu hakkında net ifadeler yoktur.Orjinal kayıtlara inmek gerekiyor bu durumda.1885 tarihinde "Düziçi" isminin hangi belgede,nerede geçtiğine dair bir ip ucu yok maalesef. Dolayısı ile incelenmesi gereken bir konudur. Fakat bizim bildiğimiz  çok yakın tarihlere kadar Bahçe ilçesine bağlı "Haruniye Nahiyesi" olduğu malumunuzdur. Ayrıca Adana'ya bağlı kaza olarak gösterilen bilgide "1985-1995" ibaresi var ki, Düziçi Adanaya bağlandığında 1985 değil 1983 tarihli olmalıdır. Osmaniye'ye tekrar bağlandığı zaman ise 1995 değil 1996 yılı olmalıdır.

 

Ayrıca ülkemizde yer adları ve sözlük çalışmalarıyla tanıdığımız dilbilimci Seven Nişanyan'ın "Nişanyan Yer adları Türkiye ve Rumeli Yerleşim Birimleri Envanteri" (3) çalışmasında incelediğimiz ve "yer adı" bölümünde arattığımız "Düziçi" ismine atıfla Haruniye ile ilgili kısa bir isim bilgisi verilmektedir. Harun Reşid döneminden kaynaklı isim için "Bir halk etimolojisidir" ifadesi var. Evet bir halk etimolojisi olduğu kadar bir de gerçeklik yanı vardır ki o da o dönemde bastırılmış olan "Haruniye" ismi geçen sikkelerin varlığıdır. "Haruniye" yer ismini arattığımız zaman yine aynı bilgiler karşımıza çıkıyor.

 

Evet güzel insanlar, gördüğünüz gibi makalemizin bu bölümünde bir kaynakta rastladığmız  "Düziçi" isminin ilk defa  1925 yılında karşımıza çıktığını görüyoruz. 1925 öncesi herhangi bir belge veya eserde "Düziçi" ismine rastlamadım. Düziçi ismi için 1925 yılını referans alacak olursak 96 yıllık bir geçmiş oluyor ki bu rakam 1221 yıllık hatta ilk defa "Haruniye sikkelerinin basımını referans alacak olursak (786) "Haruniye" nin 1235 yıllık bir geçmişi olduğunu kabul etmek durumundayız ve bu durumda Düziçi isminin  96 yıllık geçmişi bu tarihi derinlik karşısında çok cılız kalıyor. Eğer çok daha eski eserler veya salnamalerde "Düziçi" ismine denk gelirseniz bana bildiriniz onu da kayda alalım. Burada ben yazdım ise doğrudur mantığı ile hareket etmiyorum. Eğer yazdıklarımıza karşı iddialarınız var ise bana belge ve somut bilgilerle gelirseniz başımın üzerinedir, yok Düziçi Türk ismi imiş, yok Haruniye Arap kökenli imiş gibi su götürür iddialarla lütfen uğraşmayınız..O zaman size İstanbul başta olmak üzere, Antakya, İskenderun, Adana, Amasya, Ankara, Antalya, Artvin, Tarsus, Bartın v.s  say say bitmez. il, ilçe veya köy adlarının yok Araplardan geldi, yok Türklerden geldi, yok Kürtlerden geldi, yok Bizanslardan geldi, yok Etilerden  geldi  yaklaşımını asla doğru bulmuyorum. O zaman oturup Türkiye'deki tüm yer adlarının kökenlerini belirleyip sadece Türk kökenli isimler kalsın diğerlerini atalım derseniz komik duruma düşersiniz. Burada binlerce yıldır kullandığımız "Haruniye" ismini Arap kökenli kabul edip,"Düziçi" ismini Türk kökenli olduğu şekliyle bir tepki  olarak savunmaya çalışırsanız siz de gülünç duruma düşenlerden olursunuz. Her şeyden önce herkes kendi ismine, ana-babasının ismine baksın önce onları Türkçeleştirsin, ondan sonra Arap kökenli, Türk köken il veya ilçe derdine düşsün  derim. Milletin özümsediği bir ismi orada yaşayan millete sormadan değiştirmeye çalışmak o milletin geçmişine saygısızlıktır diye düşünüyorum.

 

Bir diğer konu "Düziçi" isminin yer değil "bölge" ismi olarak geçtiği yaklaşımıdır. Tarihsel süreç içerisinde "Düziçi Ovası" ilk defa ne zaman, nerede ifade edilmiştir mutlaka bir takım kaynaklarda geçmesi gereklidir. Tarihsel süreç çerisinde bölgeye ismini veren Düziçi Bölgesi, ya da Düziçi Ovası tabirinin geçtiği tarihi bilgi ve belgesi olanlar buyursun delillerini  ortaya koysunlar. Delil varsa ya kabul eder susarız veya aksini ispat ederiz. Yoksa boş dereden su getirmenin mantığı yoktur. Biz burada 1221 yılık bir ismin,"Haruniye" isminin tarihi derinliğini gözler önüne sermeye çalışıyoruz, sonradan ortaya çıkma "Düziçi" isminin pek de tarihi derinliği olmadığı iddiasındayız. Bu iddiamızı ispat için dört seridir bu  makaleleri yayınıyorum. Aksi yönde iddiası olanlar ise polemik ve basit yaklaşımlarla değil, bilgiye ve belgeye dayalı kaynaklarıyla buyursunlar ortaya çıksınlar biz de o iddiaları okuyup değerlendirelim.

 

 Evet güzel insanlar, makalemizin dördüncü bölümünü de burada sonlandırıyoruz.

Bittimi? Hayır.

Bir sonraki yazımızda değerli okuyucularımla tekrar buluşmak dileğiyle hepsini  muhabbetle selamlıyorum.

 

Talip KAZGI

20 Şubat 2021

OSMANİYE

 

KAYNAKLAR :

1- Makale: Doç.Dr.Necdet AYSAL  ve doktora öğrencisi : Lütfi ARSLAN

 (Ankara Üniversitesi, Türk İnkılâp Tarihi Enstitüsü  )

Ankara Üniversitesi Türk İnkılâp Tarihi Enstitüsü Atatürk Yolu Dergisi

Sayı: 63, Güz 2018, s. 419-451

Makalenin geliş ve kabul tarihleri: 27.06.2018-24.09.2018

Osmanlıca Baskı :Türkiye'nin Sıhhi İçtimai Coğrafyası: Cebel-i Bereket (Osmaniye) Vilayeti, Büyük Millet Meclisi Umur-ı Sıhhiye ve Muavenet-i İçtimaiye Vekâleti, Türk Sözü Matbaası, Adana, 1341/1925

2- Tahir Sezen Ankara 2017-T.C Başbakanlık Devlet Arşivleri Genel Müdürlüğü Yayın no:26

3- Nisanyanmap.com (erişim 20 Şubat 2021)

 
 
Etiketler: 1221, YILLIK, "HARUNİYE", İSMİ, "DÜZİÇİ", İSMİNE, NASIL, DÖNÜŞTÜRÜLDÜ?, -, 4,
Yorumlar
Haber Yazılımı UA-170111180-1