Reklam için 0532 496 75 66
Yazı Detayı
30 Aralık 2020 - Çarşamba 15:37 Bu yazı 159 kez okundu
 
SARIKAMIŞ HAREKÂTI
İzzettin Kanat
izettinkanat80@gmail.com
 
 

SARIKAMIŞ HAREKÂTI Osmanlı İmparatorluğu 1912!1913 Balkan Savaşlarından sonra inanılmaz kayıplar yaşadı. Adriyatik Denizi'ne varan sınırları Meriç Nehri'ne kadar geriledi ve hatta bir ara Bulgarlar Edirne'yi ele geçirdiler. 1913'te Edirne'nin kurtarılmasıyla ünü katlanarak artan Binbaşı Enver Paşa- kısa sürede Tuğgeneral rütbesine yükseltildi ve istifa ettirilen Ahmet İzzet Paşa'nın yerine- Harbiye Nazırı oldu. Enver Paşa- Harbiye Nazırı olduktan sonra büyük yeniliklere girişti. Orduyu siyasetten ayırmaya ve ordudaki yaşlı- komutadan aciz subayların yerine genç ve becerikli subayları görevlendirdi. 1877'deki 93 Harbi diye bilinen savaş- Osmanlı İmparatorluğu'nun yenilgisi ile sonuçlanınca Batum savaş tazminatı olarak Rusya'ya verilmiş- Sarıkamış- Kars- Ardahan ve Artvin de Berlin Antlaşması ile Rusya'ya bırakılmıştı. 1914 yılının Kasım ayında Azap ve Köprüköy- Rus orduları tarafından saldırıya uğradı. Ancak saldırıyı 3. Ordu Komutanı Hasan İzzet Paşa geriye attı. Olağanüstü kış şartları ve ordunun yeteri kadar lojistik destekten yoksun olması gibi olumsuz durumlar Hasan İzzet Paşayı- dağılmış Rus ordularını takipten alıkoydu. Bu yurt topraklarını geri almak amacıyla- 1914 yılında dönemin Başkomutan Vekili olan Enver Paşa- 19 Aralık tarihinde "Sarıkamış Harekâtı" planlarını kurmaylarına sundu. Saray damadı olan- Hafız Hakkı Paşa- İstanbul’dayken doğudaki harekâtı- 3. Ordu Komutanı Hasan İzzet Paşa gibi kış mevsiminde yanlış buluyor- savunmada kalmamız gerektiğini savunuyordu. Enver Paşa kendisini keşif için gönderdiğinde fikrini değiştirdi ve o kışta kıyamette ‘savaşmayı’ savunmaya başladı. Komutanların korkak davrandığından bahsederek- bu görevin kendisine verilmesi durumunda en kısa sürede Sarıkamış’ı Ruslardan temizleyeceğini ve daha ileriye gideceğini Enver Paşa’ya yazdı. Enver Paşa da rütbe yükselterek- 10. Kolordu Komutanlığını kendisine verdi.  Her biri yaklaşık 35 bin askeri olan- 9.! İhsan Paşa- 1O.! Hafız Hakkı Paşa- 11.! Ragıp Paşa Olmak üzere üç kolordudan oluşan Osmanlı 3. Ordusu 118 bin kişi civarındaydı. Rus kuvvetlerinin ise 100 bin civarında olduğu düşünülmekteydi.  3. Ordu komutanı harekâtı bahara erteleyelim diye ısrar ettiyse de Enver Paşa bu fikre katılmadı. Aynı zamanda hocası olan Hasan İzzet Paşa’ya sert çıktı- “Hocam olmasaydınız sizi idam ettirirdim” diye de tehdit etti. Ordunun ve devletin içerisinde bulunduğu durumu- doğa şartlarını ve düşmanın durumunu en iyi şekilde bilen Hasan İzzet Paşa- orduya ikmal yollarının zorluğunu da hesap ederek- bu harekâtın intiharla eşdeğer olduğunu savunsa da Enver Paşa’ya dinletemedi. Enver Paşa- hiçbir savaş tecrübesi bulunmayan Hafız Hakkı Paşa’ya inanıp- Hasan İzzet Paşa’yı 3. Ordu Komutanlığından azletti. Bu görevi bizzat Enver Paşa üstlendi. Hafız Hakkı Paşayı da rütbesini yükseltip 10. Kolordu komutanı yaptı. Karar verildi ve ne pahasına olursa olsun savaşılacaktı. Harekete geçen Türk birlikleri 22 Aralık 1914 günü karşılaştığı Rus birliklerini geri püskürttü- Ardoz ve Yeniköy'e girilerek- Narman ele geçirildi. Hava şartlarının oldukça elverişsiz olması nedeniyle 9 ve 10. Kolorduların bağlantısı kesildi. 11. Kolordunun ileri harekâta geçen birlikleri karşısında Ruslar geri çekilip teması kestiler. 23 Aralık 1914 günü Kolordular arası bağlantılar tamamen kesildi. 10. Kolordu Oltu'ya girdi. Çok sayıda esir- dört top ve makinalı tüfek ele geçirdi. Gittikçe ağırlaşan kış şartlarından dolayı bağlantıların kesilmesi neticesinde birlikler arasında büyük bir felaket yaşandı. Oltu boğazında 31. ve 32. Tümenlerimiz birbirleriyle savaştılar. Teğmen Rasim'in fark etmesiyle olay büyümeden bitirildi. Sarıkamış’ta Rus kuvvetleri 11. Kolordu'nun üstüne çekildi. 24 Aralık 1914 günü 17. ve 28. Tümenler Bardız'a girdiler. Enver Paşa- karargâhını Bardız'a taşıdı ama birlikler arasında bağlantı hala yoktu. Komutanlar kendilerine verilen genel taarruz planını uygulamaya çalıştılar. Bu plana göre 25 Aralık'ta Sarıkamış'a taarruz edilecekti. 10. Kolordudan bir türlü haber alınamadı ancak Enver Paşa 10. Kolordu Komutanı Hafız Hakkı Bey'e güveniyor ve onun yetişeceğini düşünüyordu. Bu arada 10. Kolordu- Rus birliklerini süngü hücumuyla geri atmayı başardı. Epeyce silah ve araba ele geçirildi. Bir şanssızlık sonucu 10. Kolordu kurmay başkanı Nasuhi Bey esir düştü. Ruslar üzerindeki evraklardan bir kuşatma harekâtı yapıldığını anladılar. 11.Kolordu karşısındaki birlikler geri çağırıldı. 25 Aralık 1914 günü- Enver Paşa askerinin önüne düşüp harekete geçti. Bardız!Yayla!Kızılkilise yoluyla Sarıkamış'a ilerlemeye çalıştı. Asker yorgundu. 9. Kolordu komutanı İhsan Paşa saldırının durmasını istediyse de Enver Paşa kabul etmedi. Ruslar da zor durumdaydı. Kafkas Cephesi Komutanı çekilme emri vermesine rağmen Sarıkamış'taki Rus komutan emri uygulamadı- savaşmaya devam etti.  26 Aralık 1914! günü durumun vahametini gören İhsan Paşa yine saldırının durması için ısrar etti ve saldırı durduruldu. Bölük ve takım komutanlarının çoğu- takım subaylarının ise üçte ikisi şehit düşmüştü" Diğer tarafta- o gün Allahuekber Dağları'nı aşmak için yürüyen 10. Kolordu tam dorukta kalın bir sis içinde büyük bir tipiye yakalandı. Ağır kayıplar verdi. Hafız Hakkı Bey ilerlemesine devam etti ve Selim'i aldı. Sarıkamış demiryoluna ulaştı. Hafız Hakkı Bey- kuşatma esnasında Rusların kendisine sıkıntı yaratmaması için etraftaki Rus birlikleriyle çarpışarak ilerlemeye çalıştı ancak yol uzadıkça uzadı ve asker dağılmaya başladı. İlk iki günü başarıyla geçen taarruz sonrasında- olumsuz hava koşulları nedeniyle çatışma seyrini değiştirdi. Kış ise 3!4 Ocak 1915 gecesi daha da şiddetlendi. Fırtına ile yağan kar- yolları tıkayıp- çadırları yıktı. Arkasından da dondurucu soğuklar bastırınca- 60 bin Osmanlı askeri donma- dizanteri ve tifo gibi hastalıklardan dolayı hayatını- Allahuekber Dağı ve diğer bölgelerde kaybetti. Eriyen birlikler komutanları başlarında olarak Sarıkamış'a girdiler. "Erler son derece fedakârlıklar göstererek Sarıkamış'a girseler de kasaba dâhilinde dağıldıklarından birlikler elden çıktı. Koskoca bir ordu bitmişti" Hasan İzzet Paşa haklı çıkmış- korktuğu başına gelmişti. Bu ağır kış şartlarında ve her yönde yetersiz bir orduyla savaşmaya karar veren Enver Paşa- sivil- asker- toplamda 90 bin şehit vererek savaşı kaybetmişti. 22 Aralık 1914’te büyük umutlarla başlayan harekât- 5 Ocak 1915’te hezimetle neticelenmişti. Tüm şehitlerimizin Rabbim mekânlarını cennet eylesin. Kaynak: "(Gen.Kur.ATASE Başkanlığı- Birinci Dünya Harbinde Türk Harbi- Kafkas Cephesi- 3.Ordu Harekatı c.1 s.385).                                                                     30.12.2020        İzzettin Kanat.              

 
Etiketler: SARIKAMIŞ, HAREKÂTI,
Yorumlar
Haber Yazılımı